मुंबई : भारतीय मानक ब्युरो (बीआयएस) द्वारे देशात स्वैच्छिकपणे अनिवार्य प्रक्रियेचा निषेध करण्यासाठी आज सोमवारी २३ ऑगस्ट रोजी देशभरातील सराफ व्यावसायिकांनी (ज्वेलर्स) एक दिवसीय संपाची हाक दिली आहे. संपूर्ण रत्ने आणि आभूषण उद्योगाच्या चारही झोनचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या ३५० संघटना, महासंघांनी राष्ट्रीय कार्यदल स्थापन केले या समितीचा उद्देश देशभरात अनिवार्य हॉलमार्किंगची सुरळीत अंमलबजावणी सुनिश्चित करणे आहे. दोन समित्या स्थापन झाल्या आहेत आणि जवळपास १० बैठका झाल्या आहेत परंतु बीआयएस किंवा एमओसीएकडून अद्याप लेखी मदत देण्यात आलेली नाही. बीआयएस एक मानक आणि गुणवत्ता आश्वासन संस्था असल्याने रत्न आणि दागिने उद्योग त्यांच्यासाठी एक सॉफ्ट सॉफ्ट बनत महसूल विभागाची भूमिका बजावत आहे. ज्वेलर्सनी जवळजवळ २ महिने वाट पाहिली आहे ज्यात गुंतागुंत आहे आणि अव्यवहार्य कायदे आहेत ज्यामुळे उद्योग कोसळले आहेत. हॉलमार्किंगचे स्वागत करतो पण हॉलमार्किंग युनिक आयडीचे (HUID) नाही. ही एक 'विध्वंसक प्रक्रिया' आहे जी सध्याची अनिवार्य हॉलमार्किंग प्रक्रिया दागिन्यांची कोणतीही सुरक्षा देत नाही. नोंदणी रद्द करणे, दंडात्मक तरतुदी, शोध आणि जप्तीचा घटक शेवटी उद्योगात 'निरीक्षक राज' आणेल, असे मत राष्ट्रीय टास्क फोर्स ऑन हॉलमार्किंगचे सदस्य आणि ऑल इंडिया जेम अँड ज्वेलरी डोमेस्टिक कौन्सिल माजी अध्यक्ष अशोक मिनावाला यांनी व्यक्त केले. टोकन संप हा (HUID) च्या मनमानी अंमलबजावणीविरोधात आमचा शांततापूर्ण निषेध आहे, जो अव्यवहार्य आणि अमलात आणण्याजोगा नाही. १६ जून २०२१ पासून २५६ जिल्ह्यांमध्ये हॉलमार्किंग अनिवार्य केले गेले आहे. भारतात दरवर्षी सुमारे १०-१२ कोटी तुकडे तयार केले जातात असा अंदाज आहे. याव्यतिरिक्त, जवळजवळ ६-७ कोटींचा विद्यमान साठा आहे. तुकड्यांना अद्याप हॉलमार्क करणे बाकी आहे. यामुळे एका वर्षात हॉलमार्क होणाऱ्या तुकड्यांची एकूण संख्या जवळजवळ १६-१८ कोटी पर्यंत जाते. तुकडे, हॉलमार्किंग केंद्रांची सध्याची गती/ क्षमता सुमारे २ लाख तुकडे/ दिवस आहे, या वेगाने या वर्षांचे उत्पादन चिन्हांकित करण्यासाठी जवळजवळ ८०० ते ९०० दिवस किंवा ३ -४ वर्षांच्या समतुल्य वेळ लागेल. सध्या नवीन मार्किंग सिस्टीम अर्थात (HUID) ला उत्पादनांना हॉलमार्क करण्यासाठी जवळपास ५ ते १० दिवस लागत आहेत. परिणामी संपूर्ण अडथळा निर्माण झाला आहे आणि उद्योग ठप्प आहे. पुढे, निर्मात्याच्या उच्च टर्नअराउंड कालावधीमुळे रोजगार कमी होईल आणि (ROI ) खराब होईल, परिणामी ग्राहकांना दागिन्यांची किंमत वाढेल| विद्यमान हॉलमार्किंग प्रक्रियेतील विलंबामुळे टन दागिने रिकामे पडले आहेत आणि बीआयएस समस्या सोडवण्याऐवजी आमच्या चिंतेला आग लावत आहे, असा आरोप राष्ट्रीय कार्यदल हॉलमार्किंगचे सदस्य आणि जीजेसी आणि जीजेएससीआय संचालक दिनेश जैन यांनी केला. हॉलमार्किंगचे स्वागत केले आहे आणि नोंदणीत वाढ ३४००० वरून ८८००० ज्वेलर्स जवळजवळ २५० टक्क्यांवर गेली आहे. जे ग्राहकांप्रती ज्वेलर्सची बांधिलकी दर्शवते. मात्र हॉलमार्किंग केंद्रे कमी करण्यात आली असल्याचे हॉलमार्किंगवरील राष्ट्रीय टास्क फोर्सचे अध्यक्ष तसेच मुंबई होलसेल गोल्ड ज्वेलरी असोसिएशनचे अध्यक्ष प्रकाश कागरेचा यांनी सांगितले. ग्राहक हितासाठी हानिकारक नवीन हॉलमार्किंग प्रक्रियेत (HUID) दागिने कापणे, वितळवणे आणि स्क्रॅप करणे समाविष्ट आहे, जे विकण्याचा हेतू आहे. दागिन्यांचे नुकसान झाल्यावर हॉलमार्किंगची संपूर्ण प्रक्रिया पराभूत होते. ही प्रक्रिया त्वरित ग्राहक अनुकूल सेवा काढून टाकते, जी या क्षेत्राची सर्वात मोठी यूएसपी आहे. दागिन्यांमधून ज्वेलरचे नाव काढून टाकणे, ग्राहकांना ज्वेलरची ओळख नसताना विकण्याची किंवा देवाणघेवाण करण्याची इच्छा असेल तेव्हा त्यांच्या हितासाठी हानिकारक ठरेल, असा दावा करण्यात आला आहे.
