म. टा. विशेष प्रतिनिधी, मुंबईतील ३१ हजार गर्भवतींचे हिमोग्लोबिन हे ११पेक्षा कमी आहे. हे हिमोग्लोबिन वाढावे, यासाठी योग्यवेळी वैद्यकीय तपासण्यांसह पोषक आहार घेण्याकडेही त्याचा विशेष कल दिसून येत नाही. माहितीच्या अधिकारांतर्गत मिळालेल्या माहितीमध्ये ही बाब पुढे आली आहे. पालिकेची सर्व रुग्णालये, प्रसृतीगृहे, दवाखाने, प्राथमिक आरोग्य केंद्रे यांचे एप्रिल ते जुलै २०२१ या कालावधीमधील अहवाल, एचएमआयएस तसेच आयएचआयपीच्या अहवालांमध्ये ही माहिती देण्यात आली आहे. एप्रिल ते जुलै या कालावधीत ३१,७२२ गर्भवती महिलांमध्ये हिमोग्लोबिन हे अकरापेक्षा कमी असल्याचे वैद्यकीय चाचणीतून समोर आले आहे. एप्रिलमध्ये ७३७७, मे महिन्यात ७३३८, जूनमध्ये ८२६३ तर जुलैमध्ये ८७४४ इतक्या गर्भवतींमध्ये हिमोग्लोबिन हे ७.०१ ते १०.९ या दरम्यान असल्याचे उपलब्ध माहितीवरून स्पष्ट होते. याच कालावधीमध्ये सातपेक्षा कमी हिमोग्लोबिन असलेल्या महिलांची संख्या १६६२ इतकी नोंदवण्यात आली असून त्यांनी अॅनेमियावर वैद्यकीय उपचारही सुरू केले आहेत. स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. आर. एस. पवार यांनी वेगवेगळ्या कारणांमुळे स्त्रियांमध्ये हिमोग्लोबिन कमी असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे सतत थकवा येणे, काम करण्यास उत्साह न वाटणे, गळून गेल्यासारखे वाटणे, केस गळणे, अंगदुखी अशा अनेक तक्रारी त्यांना भेडसावतात. त्यासाठी योग्य प्रकारचे वैद्यकीय उपचार घ्यायला हवेत, तपासण्या करायला हव्यात. मात्र आजार जोपर्यंत बळावत नाही तोपर्यंत चाचण्या करून घेतल्या जात नाहीत. गर्भावस्थेमध्ये पोषक आहार, पुरेशी झोप, विश्रांती घेणे गरजेचे असले तरीही ग्रामीण आणि शहरी भागांतल्या महिला वेगवेगळ्या स्तरावर शारीरिक, मानसिक श्रम घेताना दिसतात. आहार घेतल्यानंतर चहाकॉफीचे अतिरिक्त सेवन, व्यसनाधीनता, पुरेशी झोप न घेणे अशा वेगवेगळ्या कारणांमुळे स्त्रियांमध्ये हिमोग्लोबिनचे प्रमाण कमी असल्याचे दिसून येते. भारतीय महिलांमध्ये ते अकरापेक्षा अधिक नसते, असेही सांगितले जाते. त्यात तथ्य असले तरी हिमोग्लोबिन कमी होण्याची नेमकी कोणती कारणे आहेत यावर गांभीर्याने विचार करण्याची गरज स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. आशा वेल्हे व्यक्त करतात. काही महिलांना मासिक पाळीशी संबधित आजार असतात. काहीजणींना थायरॉइड वा थॅलेसेमियासारखी व्याधीही असू शकते. योग्यवेळी वैद्यकीय चाचणी न झाल्यामुळे त्याचे निदान होत नाही. हे आजार अंगावर काढले जातात. त्यामुळे हिमोग्लोबिन कमी का आहे, याचे निश्चित निदान होणेही गरजेचे असल्याचे त्या सांगतात. 'बाळाच्या आरोग्याचा विचार व्हावा' माता जर कुपोषित, आजारी असेल तर त्याचा परिणाम बाळाच्या आरोग्यावर होतो. त्याची रोगप्रतिकारशक्तीही कमी होते. त्यामुळे केवळ गर्भावस्थेमध्येच नाही तर लहानपणापासून मुलींच्या वार्षिक चाचण्या करणे गरजेचे आहे. या चाचण्यांसोबत त्यांना लैंगिक आरोग्यासंदर्भात प्रशिक्षण देण्याची गरज आरोग्याच्या मुद्द्यांवर काम करणारे एस. ए. विघ्नेश यांनी व्यक्त केली आहे.
